Visiedocument2018-08-24T10:53:01+00:00

Visiedocument

De TechniekRaad brengt jaarlijks een zogenaamd Visiedocument uit met daarin de meest actuele (technische) arbeidsmarktcijfers in Noord-Holland. Met deze analyse wordt meer inzicht verkregen in de vraag van de arbeidsmarkt en het aanbod vanuit het scholenveld. Het rapport geeft goed inzicht in de provinciale technische arbeidsmarkt, articuleert de arbeidsvraag van het bedrijfsleven, schetst de in- en uitstroom van leerlingen en studenten van de technische opleidingen in Noord-Holland en geeft de tekorten aan. De informatie uit het rapport dient als input voor de doelmatigheidsdiscussie en kan door alle betrokken partijen worden gebruikt.

Tekorten op arbeidsmarkt blijven groot

De laatste jaren is er meer overleg en samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. Het belang van opleidingsbedrijven in de BBL-trajecten van techniekleerlingen wordt elk jaar groter. Ondanks de positieve effecten van deze samenwerking zien we dat er op een aantal onderwijsniveaus en -richtingen nog doelmatiger kan worden opgeleid. Er zijn immers grote tekorten op de arbeidsmarkt aan afgestudeerden van bepaalde technische opleidingsrichtingen. Veel bedrijven geven aan moeilijk aan technisch personeel te kunnen komen, zowel op mbo-niveau 2, 3 en 4 als op hbo-niveau. Vacatures staan steeds langer open. Dit remt hen in groei en innovatie.

  • Het tekort aan technisch personeel in Noord-Holland wordt voor de komende jaren geschat op een gemiddelde van 1.280 per jaar. Dat is 4% meer dan vorig jaar.
  • Begin 2018 bestaan (grote) tekorten aan gediplomeerde mbo-technici van veel meer opleidingen dan vorig jaar.
  • De mbo-ICT-beroepsgroep en enkele logistieke opleidingen vormen een uitzondering: daar is sprake van licht overschot tot evenwicht op de arbeidsmarkt in de provincie.
  • De tekorten zijn het sterkst gegroeid in de beroepsgroepen Hout en Meubel, Infra, Maritiem, Procesindustrie en Laboratoria, Technische Installaties en Systemen en Voeding. In de andere beroepsgroepen is het aantal opleidingen waarbij tekorten bestaan grofweg even hoog dan begin 2017.
  • Er is net als in 2016 en 2017, ook in 2018 een groot tekort op de arbeidsmarkt aan hbo-gediplomeerden van alle technische opleidingen. De grootste tekorten bestaan aan hbo-gediplomeerden werktuigbouwkunde en chemie & chemische technologie.

Grote verschuivingen in specifieke tekorten hebben zich met name in 2015 voorgedaan. Deze verschuivingen zijn in 2016 en 2017 bestendigd. In 2014 bestond er bijvoorbeeld voor relatief veel gediplomeerden van de opleidingen in de metaalbewerking nog (lichte) overschotten. Een jaar later zijn deze overschotten omgezet in evenwicht of zelfs tekort. Die grotere behoefte vanuit de arbeidsmarkt zien we helaas nauwelijks terug in het aantal (nieuwe) inschrijvingen in deze opleidingen. De grootste groei in aantal deelnemers zien we bij de ICT-opleidingen terwijl daar juist de minste behoefte bestaat.

Aanbod vanuit vmbo

We hebben geconstateerd dat binnen de gemengde leerweg, basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen in het vmbo dit schooljaar 24% heeft gekozen voor techniek. Vorig jaar was dat percentage ruim 19%. Een kwart van de vmbo-leerlingen hebben dit jaar dus voor techniek gekozen. Die stijging biedt hoop, maar is (nog steeds) onvoldoende en blijft zorgelijk, mede gezien de ongunstige prognoses.

  • De laatste drie jaar is het aantal vmbo-leerlingen techniek in Noord-Holland gedaald tot 3.154 leerlingen in 2017/18. Dat is een daling van 3,8% ten opzichte van een jaar eerder.
  • Bijna 40% van de Noord-Hollandse techniekleerlingen in het vmbo doet PIE en ruim 21% doet BWI (leerjaren 3 en 4).
  • Hoewel het aantal vmbo-leerlingen in Noord-Holland is gedaald, kozen dit jaar naar verhouding meer leerlingen voor techniek dan vorig jaar. Vorig jaar koos 1 op elke 5 leerlingen BB, BK of GL voor techniek. Dit jaar is dat 1 op elke 4 leerling.
  • Het aantal geslaagden vmbo-techniek is in 2017 in Noord-Holland gedaald met bijna 9% naar 1.501.
  • De komende jaren daalt het aantal vmbo-leerlingen sneller dan het aantal leerlingen op de havo en het vwo.

Aanbod vanuit beroepsonderwijs

Het percentage leerlingen in het middelbaar beroepsonderwijs in Noord-Holland dat een technische opleiding volgt ten opzichte van alle mbo-leerlingen, stijgt niet en is dit jaar zelfs voor het derde achtereenvolgende jaar weer iets gedaald naar 25,2%. Als we de doelstelling van het Techniekpact willen halen – 4 op de 10 leerlingen kiest techniek – dan valt er nog heel wat te doen.

  • Het totaal aantal mbo-leerlingen in Noord-Holland groeide in 2017 met 1,6% terwijl het aantal mbo-techniekleerlingen (volgens de indeling van DUO) in de provincie daalde met 2,8% naar 17.109 leerlingen. Kijken we naar Techniek inclusief ICT, maar zonder Media en vormgeving, Ambacht, laboratorium en gezondheidstechniek, Handel en ondernemerschap, dan groeit het aantal leerlingen al vier achtereenvolgende jaren tot 14.690 in 2017. Dat is 3,6% groei ten opzichte van vorig jaar.
  • In 2017 zijn 5.070 mensen geslaagd voor een technische opleiding in het Noord-Hollandse mbo. Dat is 8,7% minder dan in 2016.
  • De meeste technisch MBO-gediplomeerden hebben een studie in het domein Techniek en procesindustrie (29%) gevolgd. Ook Media en vormgeving en het domein Transport, scheepvaart en logistiek zijn populair (beide groepen maken elk 19% deel uit van het totaal aantal technisch gediplomeerden.
  • Mobiliteit en voertuigen heeft dit jaar te maken met een zeer grote terugloop in gediplomeerde uitstroom van maar liefst -27% ten opzichte van 2016.
  • In 2017 is ook sprake van een flinke terugval in gediplomeerde uitstroom van Bouw en infra met 20% ten opzichte van 2016!
  • Ook Afbouw, hout en onderhoud heeft dit jaar 26% minder gediplomeerden opgeleverd dan vorig jaar.
  • Elk jaar gaan meer studenten een bètatechnische studie op het hbo doen. In Noord-Holland staan 13.833 hbo-studenten ingeschreven in een technische richting. Dat is 3,5% meer dan in een jaar ervoor.
  • Het aantal gediplomeerde uitstromers uit een technische hbo-opleiding in de provincie groeit al jaren. In 2016 waren dat er 1.792 waarvan 87% voor rekening van de Hogeschool van Amsterdam.
  • In 2017 zijn naar schatting 3.316 technisch mbo gediplomeerden en 1.613 technisch hbo-gediplomeerden de Noord-Hollandse arbeidsmarkt opgegaan. Dat is in totaal 4.929.

Stagemarkt

De tekorten aan stage- en leerwerkplekken verminderde vorig jaar al substantieel. Dit jaar is zelfs sprake van overschot, dat wil zeggen dat werkgevers hun stageplaatsen lang niet altijd meer krijgen vervuld, met name in het hogere segment. Overschot aan stage- en leerwerkplekken is een sterke aanwijzing voor tekorten op de arbeidsmarkt.

  • Het aantal onvervulde technische leerplaatsen steeg in 2017 met maar liefst 32% ten opzichte van 2016. De stijging op niveau 4 is het sterkst. In de volgende segmenten is de nood het hoogst: gezondheidstechniek, afbouw en onderhoud, carrosserie, ICT, infra, metaal en metalektro, mobiliteit en technische installaties en systemen.

Inclusieve arbeidsmarkt en duurzame inzetbaarheid

Door de snelle technische en technologische ontwikkelingen is de toekomstige arbeidsmarkt uiterst onzeker: oude banen verdwijnen en nieuwe banen ontstaan in rap tempo. Techniek, ICT en technische innovaties worden steeds belangrijker voor de samenleving als geheel. Eisen aan zowel zittend als nieuw personeel veranderen een stuk sneller dan voorheen. Om hen duurzaam inzetbaar te houden, is de uitdaging voor de komende jaren Leven Lang Leren; om- en bijscholing van zittend personeel .
Om aan de kwalitatieve en kwantitatieve arbeidsmarktbehoefte te kunnen voldoen, moeten we naast instroombevordering in de technische opleidingen, om- en bijscholing van zittend technisch personeel in het kader van Leven Lang Leren (duurzame inzetbaarheid), ook alle mogelijkheden benutten om zogenaamde zij-instroom te vergroten. Zo is het aantal werkloze technici in Noord-Holland het afgelopen jaar weliswaar fors verminderd, toch zijn er nog ruim 5.000 WW-ers in Noord-Holland met een technisch beroep. Dat deze mensen lang niet allemaal beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt, is evident.

  • In november 2017 zijn er 9.900 werkloze technici in Noord-Holland (incl. ICT en transport en logistiek). Dat is 18% minder dan in dezelfde maand een jaar eerder.
  • Ruim de helft (5.360) van deze werkloze technici heeft een ‘hard’ technisch beroep, ruim 3.000 WW-ers hebben een beroep in de transport en logistieksector en ca. 1.500 is ICT-er.
  • In Groot-Amsterdam daalt het aantal werkloze technici minder snel dan in de andere regio’s in de provincie.
  • Het aantal werkloze ICT-ers daalt in elke regio veel minder dan het aantal WW-ers binnen de andere twee beroepsgroepen.

Spreiding in opleidingsaanbod

De spreiding in opleidingenaanbod moet meer worden gericht op de regionale vraag van de arbeidsmarkt.

  • De ROC’s leveren over het algemeen studenten af van technische opleidingen waaraan de arbeidsmarkt grote behoefte heeft. Maar ook een tekort op de arbeidsmarkt betekent niet-optimale (macro-)doelmatigheid van de ROC’s.
  • Voor een beperkt aantal opleidingen geldt dat ze niet kunnen worden gevolgd in Noord-Holland terwijl er op de regionale arbeidsmarkt grote tekorten aan gediplomeerden van deze opleidingen bestaan.
  • De arbeidsmarkt verandert continu en snel: overschotten kunnen in een jaar veranderen in tekorten en vice versa. Daarom moet men voorzichtig zijn met afbouw van bepaalde opleidingen.

Imago en aantrekkingskracht

Er wordt al jaren hard gewerkt aan het imago en de aantrekkelijkheid van zowel de technische sector als de technische opleidingen, zodat meer leerlingen het technisch onderwijs instromen. Het percentage leerlingen dat een opleiding kiest binnen de mbo-sector techniek volgens de DUO-indeling, neemt echter af. Hanteren we een andere definitie van techniekopleidingen (zonder met name media en vormgeving, ambacht, laboratorium en gezondheidstechniek), dan neemt het aantal leerlingen al vier jaar toe. Ook het percentage vmbo-leerlingen dat voor een technisch profiel kiest, nam dit jaar toe. Instroom- en promotieactiviteiten voor technische opleidingen zullen daarom moeten worden geïntensiveerd, is de logische gedachte. Effecten van techniekpromotieactiviteiten zijn echter niet of nauwelijks meetbaar. We gaan er van uit dat aantrekkelijk beroepsonderwijs met contextrijke leeromgevingen, aansluitend op de leefwereld van jongeren, doorlopende leerlijnen in de verschillende onderwijsniveaus, adequate beroepenvoorlichting en loopbaanoriëntatie, vakmanschapsroutes en technologieroutes de instroom kunnen bevorderen. Toch gaat één op de drie à vier technisch mbo-gediplomeerden niet aan het werk in de techniek. Verreweg het grootste deel daarvan omdat men de vacatures/ingangen niet kent. Deze mismatch betekent een enorme desinvestering in het onderwijs.

  • Het percentage meisjes dat in het vmbo voor techniek kiest blijft onveranderd laag; ca. 10%. De meeste meisjes die toch voor techniek kiezen, kiezen voor het profiel MVI.
  • Dit schooljaar koos 1 op elke 4 leerlingen in het Noord-Hollandse vmbo voor een technisch profiel. Vorig jaar koos 1 op elke 5 leerlingen BB, BK of GL voor techniek.
  • Van alle mbo-leerlingen in Noord-Holland volgt in 2017 25,2% een technische opleiding (volgens de DUO-indeling). Dat percentage was in 2015 27% en in 2016 26,3% en neemt daarmee voor het derde achtereenvolgende jaar (iets) af.
  • Eén op de drie à vier technische schoolverlaters in het mbo is anderhalf jaar na het behalen van het diploma niet werkzaam in een technische functie (en zit niet op het hbo).

 U kunt het visiedocument 2018 van de TechniekRaad downloaden door te klikken op: